Słowa kluczowe
rekonstrukcja językowego obrazu świata
wymiary językowego obrazu świata
post-edycja
Jak cytować
Abstrakt
Badania nad językowym obrazem świata prowadzone są od dawna. Jednak na ich znaczenie w przekładoznawstwie wskazano stosunkowo niedawno. Niniejszy artykuł ma na celu pokazanie, w jaki sposób koncepcja językowego obrazu świata może być zastosowana w dydaktyce przekładu, aby umożliwić studentom lepszy wgląd w proces tłumaczenia, pomóc zrozumieć naturę wyzwań, jakie się z nim wiążą i pokazać sposób radzenia sobie z nimi, zwłaszcza na etapie post-edycji. Zakładając, że języki kodują różne obrazy świata, tłumaczenie można rozumieć jako rekonstrukcję językowego obrazu świata. Pojawia się jednak pytanie: jaki lub czyj obraz jest rekonstruowany w tłumaczeniu? Odpowiadając intuicyjnie, zadaniem tłumacza powinno być zrekonstruowanie obrazu zakodowanego w tekście źródłowym. Analiza dwóch przypadków tłumaczenia pokazuje, że jest to jednak problematyczne, ponieważ tłumacz musi oprzeć rekonstrukcję obrazu zakodowanego w tekście źródłowym na obrazie zakodowanym w języku docelowym. W celu przeprowadzenia ww. analiz posłużono się wielowymiarowym modelem językowego obrazu świata, przy pomocy którego zbadano, w jaki sposób obraz zakodowany w tekście źródłowym został zrekonstruowany w tekście docelowym, ze wskazaniem wymiarów, w których są one (nie)przystawalne. Podejście, w którym przekład postrzegany jest jako rekonstrukcja językowego obrazu świata nie tylko pozwala dogłębniej zrozumieć jego naturę, ale może być przydatne w procesie decyzyjnym tłumacza, szczególnie w czasie post-edycji.
Bibliografia
Allen, Jeffrey H. (2003) “Post-editing.” [In:] Harold Somers (ed.) Computers and Translation: A Translator’s Guide. Amsterdam: John Benjamins; 297-318.
Ammer, Christine. 2013. The American Heritage Dictionary of Idioms, 2nd ed. Boston and New York: Houghton Mifflin Harcourt.
Arnold, Matthew ([1869] 2006) Culture and Anarchy. Oxford: Oxford University Press.
Bartmiński, Jerzy (2009) Aspects of Cognitive Ethnolinguistics. Translated by Adam Głaz. Sheffield and Oakville, CT: Equinox.
Brożyna-Reczko, Małgorzata (2023) “From Text to Corpus: The Roles and Tasks of a Translator in the Digital Age.” [In:] Artur Piskorz (ed.) Time and Temporality across Disciplines and Methodologies. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UP; 223-242.
Farlex Dictionary of Idioms (2015) All sweetness and light. [In:] Farlex Dictionary of Idioms. Retrieved June 4, 2025, from https://idioms.thefreedictionary.com/all+sweetness+and+light.
Gibbs, Raymond W. (2008) The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought. Cambridge: Cambridge University Press.
Gicala, Agnieszka (2021) Translating a Worldview: Linguistic Worldview in Literary Translation. Berlin: Peter Lang.
Głaz, Adam (2012) Extended Vantage Theory in Linguistic Application: The Case of the English Articles. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Głaz, Adam (2022) Linguistic Worldview(s): Approaches and Applications. New York, London: Routledge.
Głaz, Adam, Danaher, David S. and Łozowski, Przemysław (2013) The Linguistic Worldview: Ethnolinguistics, Cognition, and Culture. London: Versita.
Grady, Joseph E. (2007) “Metaphor.” [In:] Dirk Geeraerts and Hubert Cuyckens (eds.) The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics. Oxford: Oxford University Press.
Jakobson, Roman ([1959] 2000) “On Linguistic Aspects of Translation.” [In:] Lawrence Venuti (ed.) The Translation Studies Reader. London and New York: Routledge; 113-118.
Kapuściński, Ryszard ([2004] 2008) Travels with Herodotus. Translated by Klara Glowczewska. London: Penguin Books.
Kodura, Małgorzata (2023) “Translator Training in the Past, at Present and in Anticipation of the Future.” [In:] Artur Piskorz (ed.) Time and Temporality across Disciplines and Methodologies. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UP; 269-289.
Kopaliński, Władysław (1990) Słownik Symboli [Dictionary of Symbols]. Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Powszechna.
Kövecses, Zoltán ([2002] 2010) Metaphor: A Practical Introduction. Oxford, New York: Oxford University Press.
Kövecses, Zoltán (2005) Metaphor in Culture. Universality and Variation. Cambridge: Cambridge University Press.
Krings, Hans P. ([1994] 2001) Repairing Texts: Empirical Investigation of Machine Translation Post-editing Processes. [Texte Reparieren: Empirische Untersuchungen zum Prozess der Nachredaktion von Maschinenübersetzungen] Edited by Geoffrey S. Koby. Translated by Geoffrey S. Koby, Gregory M. Shreve, Katja Mischerikow and Sara Litzer. Kent, Ohio and London: The Kent State University Press.
Lakoff, George and Mark Johnson (1980) Metaphors We Live By. Chicago and London: University of Chicago Press.
MacLaury, Robert E. (2013) “Vantage Theory in Outline.” [In:] Adam Głaz, Marnie L. Moist and Elena Tribushinina (eds.) Vantage Theory: A View on Language, Cognition and Categorisation. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing; 66-136.
Menacere, Mohammed (1992) “Arabic Metaphor an Idiom Translation.” Meta, 37(3); 567–572. https://doi.org/10.7202/003627ar.
Morley, Henry ([1886] 2007) “Introduction.” [In:] Jonathan Swift The Battle of the Books and Other Short Pieces. London: Cassell and Company, Limited. The Project Gutenberg eBook https://www.gutenberg.org/files/623/623-h/623-h.htm. Accessed June 4, 2025.
Munday, Jeremy (2012) Evaluation in Translation. Critical Points of Translator decision-making. London, New York: Routledge.
O’Brien, Sharon (2002) “Teaching Post-editing: A proposal for Course Content.” Proceedings of the 6th EAMT Workshop: Teaching Machine Translation. Manchester: European Association for Machine Translation; 99-106.
Oxford University Press (n.d.) Run, v. [In:] Oxford English Dictionary. Retrieved June 4, 2025, from https://doi.org/10.1093/OED/1086460180.
Oxford University Press (n.d.) Run, v., III.i.54.a. [In:] Oxford English Dictionary. Retrieved June 4, 2025, from https://doi.org/10.1093/OED/7165291533.
Oxford University Press (n.d.) Run, v., III.i.54.b. [In:] Oxford English Dictionary. Retrieved June 4, 2025, from https://doi.org/10.1093/OED/1052940957.
Paprotté, Wolf and René Dirven (1985) The Ubiquity of Metaphor: Metaphor in Language and Thought. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
Pieciul-Karmińska, Eliza (2007) Językowy obraz Boga i świata. O przekładzie teologii niemieckiej na język polski [Linguistic view of God and the world. On translating German theology into Polish]. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Pym, Anthony (2011) “What Technology Does to Translating.” The International Journal for Translation & Interpreting, 3(1); 1-9.
Pym, Anthony (2013) Translation Skill-Sets in a Machine-Translation Age. Meta, 58(3); 487–503. https://doi.org/10.7202/1025047ar.
Pym, Anthony and Yu Hao (2024) How to Augment Language Skills: Generative AI and Machine Translation in Language Learning and Translator Training. London: Routledge.
Schäffner, Christina (2004) “Metaphor and Translation: Some Implications of a Cognitive Approach.” Journal of Pragmatics, 36 (2004); 1253-1269.
Schleiermacher, Friedrich ([1813] 2015) “On the Different Methods of Translating.” [In:] Douglas Robinson (ed.) Western Translation Theory: from Herodotus to Nietzsche. London, New York: Routledge; 225-238.
Snell-Hornby, Mary ([1988] 1995) Translation Studies. An Integrated Approach. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
Stienstra, Nelly (1993) YHWH is the Husband of His People. Analysis of a Biblical Metaphor with Special Reference to Translation. Kampen, NL: Kok Pharos Publishing House.
Swift, Jonathan ([1886] 2007) The Battle of the Books and Other Short Pieces. London, Paris, New York and Melbourne: Cassell and Company. Retrieved June 4, 2025, from https://www.gutenberg.org/files/623/623-h/623-h.htm.
Thomson, Geoff and Susan Hunston (2000) “Evaluation: An Introduction.” [In:] Susan Hunston and Geoff Thompson (eds.) Evaluation in Text: Authorial Stance and the Construction of Discourse. Oxford, New York: Oxford University Press; 1-27.
Tokarczuk, Olga (1996) Prawiek i inne czasy. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Tokarczuk, Olga (2010) Primeval and Other Times. Translated by Antonia Lloyd-Jones. Prague: Twisted Spoon Press.
Toury, Gideon ([1995] 2012) Descriptive Translation Studies – and Beyond. Revised edition. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
Underhill, James W. (2009) Humboldt, Worldview and Language. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Underhill, James W. (2011) Creating Worldviews. Metaphor, Ideology and Language. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Venuti, Lawrence (1995) The Translator’s Invisibility: A History of Translation. London and New York: Routledge.
Webster’s Third New International Dictionary of the English Language Unabridged (1993) Sweetness and light. [In:] Webster’s Third New International Dictionary of the English Language Unabridged. Cologne: Könemann Verlagsgesellschaft MBH. p. 2310.
Wiraszka, Łukasz (2015) Kategoria punktu widzenia w przekładzie ustnym z perspektywy językoznawstwa kognitywnego. W relacji język Polski – język angielski. Kraków: Universitas.
Wyrwa, Anna (2019) “Traces of Speaker’s Worldview in Translation of EU Parliamentary Debate.” [In:] Adam Głaz (ed.) Languages – Cultures – Worldviews. Focus on Translation. Cham: Palgrave Macmillan; 293-318.
Yu, Ning (1998) The Contemporary Theory of Metaphor: A Perspective from Chinese. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
Online dictionaries and corpora
British National Corpus (BNC) https://www.english-corpora.org/bnc/
Corpus of Contemporary American English (COCA) https://www.english-corpora.org/coca/
Narodowy Korpus Języka Polskiego (NKJP) https://nkjp.pl/
Oxford English Dictionary (OED) https://www.oed.com/
Sketch Engine https://app.sketchengine.eu/
Uniwersalny Słownik Języka Polskiego (USJP) https://usjp.pwn.pl
Web English Corpus (enTenTen) https://www.sketchengine.eu/ententen-english-corpus/
Wielki Słownik Języka Polskiego (WSJP) https://wsjp.pl/
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Półrocznik Językoznawczy Tertium